De huidige bouw is niet ingericht op een transitie
Bij alle discussies over het bouwen van gasloze wijken is het goed je te realiseren dat het bij nieuwbouw gaat om 1% van het totale aantal woningen. Belangrijk, maar in het huidige tempo duurt het dus 100 jaar voordat de Nederlandse woningbouw energieneutraal is. Als er tenminste vanaf nu alleen nog maar nul-op-de-meter woningen worden gebouwd. En wat doen we met wat er al staat? Het kost pakweg 350 miljard om de bestaande woningbouw te verduurzamen. En dat vóór 2050?

Alle goede initiatieven ten spijt, blijft het tot dusver bij nieuwbouw erg hangen op voorbeeld-, pilot-, proef- en innovatieprojecten. De bulk van de nieuwbouw haalt een EPC onder de 0,4 met wat zonnepaneeltjes en een warmtepomp. En alles zo dicht isoleren dat de kwaliteit van de binnenlucht ver onder de maat blijft. Als je een raam openzet voor frisse lucht, ontregel je het ventilatiesysteem en haal je het verwachte energieverbruik echt niet. Dat kan anders en beter.

Verwarmen van mensen en muren in plaats van lucht
Op de eerste plaats is het hoognodig anders te gaan verwarmen. In plaats van lucht te verwarmen die dan voor luchtstromen zorgt waarmee fijnstof en ziektekiemen in alle uithoeken van het huis worden gebracht, is infrarood een betere optie. Daarmee worden mensen, tafels, muren en stoelen verwarmt, en de rest. Maar niet de lucht in huis! Even luchten maakt voor het energieverbruik dan ook weinig uit. En luchten in een kierdicht huis is nodig want de luchtkwaliteit binnen is slechter dan buiten, zelfs op plaatsen waar het in Nederland niet al te best is.

Dat betekent wel dat in de EPC-berekening de voor- en nadelen van IR op de juiste manier worden opgenomen. Door eisen te stellen die voortkomen uit luchtverwarming doe je IR geen recht. Dat daarbij grote belangen spelen is duidelijk, maar mag een innovatie niet in de weg staan. Trouwens, in andere landen is IR-verwarming al ingeburgerd en werkt het tot tevredenheid van bewoners, die het als een heel comfortabele manier van verwarmen ervaren. Niet met een paneeltje hier en daar, maar in de vloer. Hoofd koel en voeten warm. En een luchttemperatuur van 17 graden.

Zelf opwekken levert per definitie groene stroom
In de EPC-berekening wordt uitgegaan van de mix aan energieopwekking in Nederland. En die bestaat maar voor een klein deel uit groene stroom. Dat je zonnepanelen op je dak legt, maakt niet uit. Je blijft immers in de winter meer stroom gebruiken dan je opwekt en dat is voor een belangrijk deel grijze stroom. Dan zou je dus bij de woning een contract moeten afsluiten bij een leverancier van groene stroom zodat je verzekerd bent van duurzame energie en dat zou dan in de EPC mee moeten tellen. Niet dus.

Dat betekent dat je zo veel zonnepanelen op je dak kunt leggen als je wilt, maar dat je EPC-berekening niet uitgaat van zelf opgewekte stroom. Je krijgt natuurlijk wel de extra punten voor de zonnepanelen. Dit klopt niet met het gevoel dat mensen hebben bij het plaatsen van zonnepanelen. Als je over het hele jaar voldoende stroom opwekt om energieneutraal te zijn, moet je niet bestraft worden voor het gedrag van anderen of het gebrek aan opwekking van groene stroom in Nederland als geheel.

Prefab bouwen zonder fouten
Waarom kunnen er bij een autofabriek wel verschillende types in alle kleuren met verschillende bekleding, al of niet airco, radio, luidsprekers en met alle mogelijke motoren van de band rollen en kan een aannemer geen huis bouwen zonder pakweg 10% faalkosten te maken. Juist, omdat woningen niet van de band rollen! Dat moet dus anders. Woningen moeten wel van de band rollen, althans in de vorm van bouwelementen, die je vervolgens – zonder fouten – op de bouwplaats als Lego in elkaar zet. Dat je die elementen bekleedt met iets dat op metselstenen lijkt omdat de Nederlandse architect dat mooi vindt, OK. Maar we moeten af van het geklungel op de bouwplaats en overgaan tot systematische, planmatige, goed ontworpen en prefab woningen.

Dat heeft consequenties voor de omgang met de koper. Die moet al in een eerder stadium kunnen beslissen over de keuken en de badkamer. Of je moet het zo ontwerpen dat het niet uitmaakt, want dat kan ook. Dan zit er maar een loze leiding omdat de koper toch geen stoomoven wil. Of zitten er twee aansluitingen voor waterleiding waar er maar een nodig is. Wie weet komt dat voor een volgende bewoner of een volgende keuken nog van pas.

Financieren en over lange termijnen afschrijven
De pensioenfondsen trekken investeringen terug uit tabak, wapens, kinderarbeid en kunnen grote bedragen investeren in duurzame nieuwe woningen of het verduurzamen van bestaande bouw. De rendementen die zij nodig hebben, zijn ook te realiseren als we uitgaan van lange terugverdientijden. Als producenten van installaties lange garanties geven, kun je ook over langere termijnen afschrijven. Beter nog is als de dienst wordt geleverd in plaats van het product. In dat geval financier je de apparatuur niet en worden de stichtingskosten lager. De gebruikskosten zijn dan niet nul, maar verschuiven van energiekosten naar een soort leasebedrag.

Bij GGW Consortium hebben we dit doorgerekend en we komen er op uit dat het kan. Je kunt verduurzaming financieren uit de verminderde TCO voor gebouwen en voor woningen. Op basis daarvan maken we voorstellen voor investeerders, ontwikkelaars en corporaties om vastgoed te verduurzamen.

Het kan anders en beter. En dat moet ook willen we ook maar in de buurt komen van de doelstelling van veel gemeenten, energieneutraal in 2030.